100 jaar Borculo. Over nabijheid en verantwoordelijkheid

Op 10 augustus 2025, precies honderd jaar na de verwoestende stormramp, mocht ik bij de Joriskerk in Borculo een zonnewijzer onthullen. Een bijzonder moment, omdat mijn overgrootvader en naamgenoot, Robert Rudolph Lodewijk de Muralt, tijdens de ramp burgemeester van Borculo was.

Als kind hoorde ik al verhalen over hem. Maar pas veel later begon ik te begrijpen wat zich daar werkelijk had afgespeeld. Ongeveer tien jaar geleden mocht ik een plaquette ter nagedachtenis aan hem onthullen. Nu stond ik opnieuw in Borculo, honderd jaar na de ramp die de geschiedenis van het stadje én mijn familie zo sterk heeft getekend.

Op 29 augustus mocht ik tijdens het symposium verder ingaan op zijn optreden tijdens en na de ramp. Daarbij ging het mij niet alleen om de bestuurder, maar vooral om de mens achter die functie. Iemand die midden in een ontwrichte gemeenschap stond, verantwoordelijkheid nam en niet altijd volgens het boekje handelde.

De herdenking bracht mij dichter bij mijn familiegeschiedenis. Tegelijkertijd riep zij vragen op over nabijheid, leiderschap en verantwoordelijkheid. Vragen die mij ook in mijn huidige werk bezighouden.

Mijn overgrootvader, jonkheer ir. Robert Rudolph Lodewijk de Muralt, was veel meer dan de burgemeester die tijdens de stormramp van 1925 leiding moest geven aan een ontwricht Borculo.

Hij was civiel ingenieur, uitvinder, voormalig parlementariër en bestuurder. Met de naar hem vernoemde Muraltmuurtjes leverde hij een bijdrage aan de Nederlandse waterbouw. Hij had nationale en internationale ervaring opgedaan en was gewend aan complexe vraagstukken en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Maar in Borculo werd een heel andere kant van hem zichtbaar.

Toen de storm op 10 augustus 1925 het stadje verwoestte, stond hij midden tussen de inwoners. Er moest onmiddellijk worden gehandeld, terwijl de gebruikelijke structuren en voorzieningen waren ontwricht. Hij nam initiatief, zocht de publiciteit om hulp te mobiliseren en gebruikte zelfs de belangstelling van ramptoeristen om geld voor de slachtoffers bijeen te brengen.

Hij handelde daarbij niet altijd volgens het boekje. Zijn optreden was soms onorthodox en zou later ook bestuurlijke vragen oproepen. Tegelijkertijd blijkt uit de overgeleverde berichten en dankbetuigingen hoeveel zijn aanwezigheid voor de inwoners van Borculo betekende.

Wat mij in zijn verhaal vooral raakt, is de combinatie van ervaring, daadkracht en nabijheid. Een man die gewend was aan grote technische en bestuurlijke vraagstukken, maar die op het moment dat het erop aankwam tussen de mensen ging staan.

Misschien is dat wel de belangrijkste verbinding die ik met hem voel. Niet omdat wij hetzelfde werk doen of op dezelfde manier handelen, maar omdat verantwoordelijkheid voor mij pas werkelijk betekenis krijgt in de relatie met anderen.

Tijdens het symposium op 29 augustus sprak ik over de betekenis van nabijheid wanneer alles onder druk komt te staan. Want wat mij in het verhaal van mijn overgrootvader bezighoudt, is niet alleen hoe hij tijdens de ramp handelde, maar vooral wat hem daarbij dreef.

In Borculo vielen de gebruikelijke zekerheden van het ene op het andere moment weg. Er was geen tijd om te wachten tot alles geregeld was. Er moest worden gehandeld, terwijl niemand precies kon overzien wat er nodig was. Juist dan komt het aan op mensen die aanwezig blijven, contact maken en verantwoordelijkheid durven nemen.

Honderd jaar later herken ik iets van die spanning in mijn eigen werk. Niet in de omvang van de gebeurtenissen, maar in wat er tussen mensen gebeurt wanneer organisaties onder druk komen te staan. Er zijn plannen, procedures en overlegstructuren. En toch lukt het soms niet om samen verder te komen. Mensen raken het contact kwijt, verantwoordelijkheden worden onduidelijk en leidinggevenden komen er steeds meer alleen voor te staan.

Mijn ervaring is dat de oplossing dan niet altijd ligt in nóg meer structuur of nieuwe afspraken. Soms begint beweging juist met nabijheid. Met werkelijk luisteren, onderzoeken wat er speelt en ruimte maken voor wat niet wordt uitgesproken.

Dat vraagt ook iets van degene die leidinggeeft. De bereidheid om niet onmiddellijk een antwoord te hebben, verschillende perspectieven toe te laten en verantwoordelijkheid te nemen voor wat zich aandient.

Misschien is dat wat mij zo raakt in de geschiedenis van mijn overgrootvader. Hij stond niet buiten de ontwrichting, maar er middenin. En juist daar werd zichtbaar wat nabijheid en verantwoordelijkheid kunnen betekenen.

Voor mij raakt dat aan een overtuiging die door de jaren heen steeds belangrijker is geworden:

Zonder SAMEN geen SAMENwerking. En zonder SAMEN geen SAMENleving.

Honderd jaar na de stormramp staat bij de Joriskerk in Borculo een zonnewijzer. Een herinnering aan de geschiedenis van het stadje, aan de mensen die de ramp meemaakten en aan degenen die hielpen bij het herstel.

Voor mij heeft die zonnewijzer ook een persoonlijke betekenis gekregen. De herdenking bracht mij dichter bij mijn overgrootvader, maar riep tegelijkertijd nieuwe vragen op. Over de mens achter de bestuurder. Over wat het betekent om verantwoordelijkheid te dragen. En over wat er gebeurt wanneer de eerste crisis voorbij is en de aandacht van de buitenwereld verdwijnt.

Die vragen hebben mij ertoe gebracht verder te zoeken in ons familiearchief. Daar ontdekte ik dat het verhaal van mijn overgrootvader na de stormramp nog lang niet was afgelopen.

Meer over mijn achtergrond en de ervaringen die mijn werk vandaag vormgeven, lees je op mijn pagina achtergrond.

Misschien is dat wel wat deze herdenking mij vooral heeft gebracht: het besef dat verantwoordelijkheid niet ophoudt wanneer de storm is gaan liggen. En dat niemand die verantwoordelijkheid alleen zou moeten dragen.

De zonnewijzer herinnert ons aan zonnige tijden. Maar ook aan wat we te doen hebben als de schaduw valt.