Onder druk worden we voorspelbaar

Iedereen probeert met spanning om te gaan. Alleen doen we dat niet allemaal op dezelfde manier.

De één gaat harder werken en probeert meer controle te krijgen. De ander trekt zich terug en wacht af. Weer een ander gaat harder sturen, zoekt snel naar oplossingen of probeert juist de rust te bewaren.

Onder druk vallen we gemakkelijk terug op gedrag dat ons vertrouwd is. In mijn denken hierover ben ik onder andere beïnvloed door het werk van Mauk Pieper rond drijfveren, emoties en gedrag.

Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Het wordt ingewikkeld wanneer verschillende patronen op elkaar gaan reageren. Iemand die meer duidelijkheid wil, gaat bijvoorbeeld harder duwen. Een ander ervaart die druk en trekt zich juist verder terug. Dat terugtrekken kan vervolgens de eerste persoon bevestigen in de overtuiging dat er nóg steviger gestuurd moet worden.

Zo ontstaat een patroon waarin mensen elkaar onbedoeld gevangen kunnen houden.

In organisaties zie ik dat regelmatig gebeuren. De één stuurt harder op inhoud en besluitvorming. Een ander houdt zich afzijdig. Weer een ander probeert de spanning weg te nemen door te bemiddelen of compromissen te zoeken.

En ergens onderweg raakt het contact uit beeld.

Onder dat zichtbare gedrag speelt vaak meer. Behoefte aan duidelijkheid, erkenning, autonomie, veiligheid of invloed. Eerdere ervaringen kunnen meespelen. Net als verwachtingen die nooit zijn uitgesproken.

Het wordt ingewikkeld wanneer we het gedrag dat we zien gaan verwarren met de persoon.

Hij pakt geen verantwoordelijkheid.

Zij luistert niet.

Dit team wil niet samenwerken.

Daarmee maken we van een reactie al snel een eigenschap. We reageren vervolgens op ons oordeel over de ander, terwijl we niet meer onderzoeken wat er werkelijk gebeurt.

We zien tenslotte niet alles.

Daarom begin ik in mijn werk niet bij de oplossing, maar bij het zichtbaar maken van wat er werkelijk speelt. [Lees meer over mijn werkwijze.]

Leiderschap onder druk begint daarom met waarnemen. Niet alleen wat de ander doet, maar ook wat er bij jezelf gebeurt.

Waar word ik door geraakt? Wat is mijn automatische reactie? Ga ik harder sturen? Oplossen? Vermijden? Of probeer ik vooral de harmonie te bewaren?

Wie zijn eigen patroon kan herkennen, hoeft er niet automatisch naar te handelen.

Daar ontstaat ruimte.

Ruimte om opnieuw te kijken naar wat er gebeurt. Wat speelt hier tussen ons? Waar reageren mensen op? Welke verwachtingen zijn onuitgesproken gebleven? En wat vraagt deze situatie werkelijk?

Soms vraagt dat om vertraging en een goed gesprek. Soms juist om duidelijkheid, een besluit of een grens.

Het gaat er niet om spanning weg te nemen. Spanning hoort bij samenwerken, zeker wanneer belangen verschillen of iets op het spel staat. De kunst is om niet automatisch door die spanning gestuurd te worden.

Onder druk worden we voorspelbaar. We vallen terug op manieren die ons eerder hebben geholpen om met spanning en onzekerheid om te gaan.

Juist daarin zit ook de mogelijkheid tot verandering.

Want zodra je een patroon leert herkennen, ontstaat er een keuze. Je kunt blijven doen wat je altijd deed, of onderzoeken of deze situatie iets anders van je vraagt.

Dat geldt voor medewerkers, voor teams en misschien nog wel het meest voor leiders.

Niet door spanning te voorkomen. Maar door beter te zien wat er gebeurt wanneer de druk oploopt — bij de ander én bij jezelf.

En van daaruit te doen wat op dat moment nodig is.

Onder druk worden we voorspelbaar. En juist daar ligt de ruimte. Niet in het voorkomen van spanning. Maar in hoe je ermee omgaat, op het moment dat het ertoe doet.